โรคไข้หวัดนกเป็นโรคระบาดของสัตว์ปีกทุกชนิด แบ่งเป็นชนิดรุนแรงและไม่รุนแรง ชนิดรุนแรงสามารถแพร่ติดต่อถึงคนได้
สาเหตุ เกิดจากเชื้อไวรัสอินฟลูเอนซ่า เอ
ความคงทน
เชื้อไวรัสถูกทำลายได้ด้วยความร้อน แสงแดดความแห้ง และยาฆ่าเชื้อโรค อาหารปรุงสุก 70 องศาเซลเซียส ขึ้นไปจะฆ่าเชื้อโรคได้ ไวรัสจะมีความทนทานมากขึ้นในช่วงอากาศเย็นและความชื้นสูง โดยอาจอยู่ในมูลสัตว์ น้ำและสิ่งแวดล้อมได้หลายวันหรืออาจนานเป็นเดือน
การติดต่อ
ในฝูงสัตว์ปีก ได้รับเชื้อโรคจากภายนอกโดยพาหะนำโรค เช่น นก สัตว์ปีกอื่น ยานพาหนะ คน เมื่อได้รับเชื้อแล้วถูกขับออกมาทางมูล และแพร่ระบาดต่อไป จากสัตว์มาสู่คน กลุ่มเสี่ยงได้แก่ เกษตรกรผู้เลี้ยง คนชำแหละสัตว์ปีก และคนที่สัมผัสคลุกคลีใกล้ชิดกับสัตว์ปีก โดยเฉพาะเด็กและผู้สูงอายุ การติดต่อเกิดจากการสัมผัสโดยตรงกับสัตว์ปีกที่ป่วยหรือตาย
ระยะฟักตัว
ทั้งในคนและสัตว์ โดยเฉลี่ย 3-5 วัน ไม่เกิน 7 วัน
อาการ
สัตว์ปีกตามคำนิยามอาการโรคไข้หวัดนก มีอัตราการตายอย่างน้อยร้อยละ 5 ใน 2 วัน ร่วมกับแสดงอาการอื่นร่วมด้วย เช่น ตายกะทันหัน มีอาการระบบทางเดินหายใจ เช่น หายใจลำบาก หน้าบวม น้ำตาไหล อาการทางระบบประสาท เช่น ชัก คอบิด ท้องเสีย หรือขนยุ่ง ซึม ไม่กินอาหาร ไข่ลด ไข่รูปร่างผิดปกติ หงอน เหนียงสีคล้ำ หรือหน้าแข้งมีจุดเลือดออก
ตายกะทันหัน
ผิวหนังบริเวณหน้าเป็นสีคล้ำ หงอนหรือเหนียงบวม มีสีคล้ำ
มีจุดเลือดออกบริเวณขาแข็ง
ตาขุ่น
หัวบวม มีอาหารชักก่อนตาย
การรักษา
ในสัตว์ปีกไม่มีการรักษา เนื่องจากจะเป็นตัวแพร่เชื้อโรคต่อไปได้จึงใช้วิธีทำลาย
การป้องกันในภาวะปกติ
1. สร้างโรงเรือนแบบปิด หรือใช้มุ้งและตาข่ายคลุม เพื่อป้องกันนกเข้ามากินอาการ ถ่ายมูลและสัมผัสกับสัตว์ปีก ทำความสะอาดในโรงเรือนหรือเล้า กำจัดเศษอาหารเพื่อป้องกันให้สัตว์อื่นๆ เช่น นก หนู ที่อาจนำเชื้อโรคเข้ามา
2. เจ้าของสัตว์ปีกต้องเฝ้าระวังอาการป่วยในสัตว์ปีกที่เลี้ยงอยู่ หากพบมีอาการป่วยให้แจ้ง สัตวแพทย์ท้องที่ไปตรวจวินิจฉัยทันที
3. ดูแลป้องกันตนเอง โดยเฉพาะเด็ก ไม่ให้สัมผัสสัตว์ป่วยหรืออุปกรณ์การเลี้ยง เพราะอาจปนเปื้อนเชื้อและติดโรคได้ ควรหมั่นล้างมือทุกครั้งเมื่อจะรับประทานอาหาร
4. หากจำเป็นต้องขนย้ายสัตว์ปีกให้ติดต่อขอใบอนุญาตเคลื่อนย้ายจากสัตวแพทย์ท้องที่
5. หมั่นติดตามสภาวะการระบาดและปฏิบัติตามคำแนะนำของทางราชการ
การควบคุมป้องกันในภาวะมีการระบาด
1. ในฝูงสัตว์ที่เกิดโรค ต้องทำลายสัตว์ปีกทั้งหมด
2. ทำความสะอาดและพ่นยาฆ่าเชื้อโรคให้ทั่วฟาร์มหรือพื้นที่เลี้ยงและบริเวณโดยรอบ
3. ห้ามเคลื่อนย้ายสัตว์ปีกและซากสัตว์ปีกทุกชนิดในรัศมี 10 กิโลเมตรจากจุดเกิดโรค
